Przeciw przemocy w szkole — Łódź 2007

zadanie realizowane w ramach rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej”, obejmującego obszar bezpieczeństwo w szkole.

Realizatorzy zadania

oraz

Materiały

Realizowane zadania

Szczegółowy opis zadania

Szczegółowy zakres rzeczowy zadania:

1. Zarządzanie programem

Przyjęty w Fundacji system zarządzania opiera się na tzw. zarządzaniu projektami realizowanym w cyklu inicjacji, planowania, realizacji, kontrolowania, ewaluacji i zamknięcia projektu. Każdy projekt kierowany jest przez osobę wyposażoną w pełnomocnictwa Zarządu i posiada własny zespół realizatorów i budżet. Ten system Zarządzania pozwala na łatwe określenie odpowiedzialności osób związanych z programem i przypisanie do programu wyłącznie kosztów związanych z jego z jego realizacją.

Cykl istnienia wnioskowanego programu wynosi 5 miesięcy (od inicjacji do zamknięcia).

Kierownikiem programu był posiadający jednoosobowe pełnomocnictwa do działania członek Zarządu Fundacji p. Tomasz Kowalewicz (odpowiedzialny zarówno za merytoryczną jak i formalną – w tym za zatrudnienie personelu – stronę realizacji Programu. Współpracowali z nim: sekretarz programu (odpowiedzialny za koordynację działań terenowych tj. przeprowadzenie ankiet oraz lekcji w klasach oraz za planowe przeprowadzenie działań w ośrodku – i księgowa (zakres odpowiedzialności wynika z ustawy o rachunkowości). Osoby związane z zarządzaniem programem zostały zatrudnione na umowy-zlecenia. Czas ich pracy został oszacowany na podstawie doświadczeń przy realizacji podobnych projektów (kierownik projektu 10 godzin miesięcznie, sekretarz projektu 8 godzin miesięcznie, księgowa 5 godzin miesięcznie), a stawki odpowiadają średnim stawkom rynkowym.

2. Pretestowy etap badań – analiza zakresu występowania konfliktów w wybranych szkołach i sposobów ich rozwiązywania – diagnoza sytuacji „na wejściu” (przed interwencją)

Badania były realizowane w 10 szkołach wytypowanych do programu oddziaływań mających na celu zmniejszenie przemocy w społeczności szkolnej, na reprezentatywnych próbach uczniów N=100 osobowych w każdej szkole.

Badania zostały przeprowadzone techniką kwestionariuszowych wywiadów audytoryjnych w 25 osobowych grupach wybranych losowo wg zadanego algorytmu ze wszystkich klas szkolnych (metoda doboru gwarantuje reprezentatywność próby).

W każdej szkole badania zostały przeprowadzone w 4 grupach przez przeszkolonych ankieterów Fundacji. Opracowanie danych pozwoliło na dokonanie diagnozy zakresu występowania konfliktów w poszczególnych branych pod uwagę szkołach i sposobów ich rozwiązywania.

W sumie w 10 szkołach badaniom poddanych zostało 1000 respondentów.

Fazy badań pretestowych:

1. 2.1) opracowanie narzędzi badawczych,
2. 2.2) wybór szkół do badań (tych samych, w których później będą prowadzone działania mające na celu zmniejszenie przemocy w społeczności szkolnej),
3. 2.3) konstrukcja algorytmu wyboru próby reprezentatywnej dla każdej szkoły (proporcje w próbie odzwierciedlały proporcje uczniów na każdym z 3 poziomów nauczania), respondenci byli dobierani ze wszystkich klas, proporcjonalnie do liczebności uczniów w klasach,
4. 2.4) realizacja badań metodą audytoryjną w 25 osobowych grupach, czyli 4 grupy w każdej szkole, w sumie 40 grup audytoryjnych respondentów wypełniających kwestionariusze pod kierunkiem ankieterów Fundacji,
5. 2.5) wstępne opracowanie wyników umożliwiające wykorzystanie informacji z pretestowych badań diagnostycznych do konstruowania scenariuszy zajęć lekcyjnych i warsztatów dla nauczycieli, uczniów i studentów – wolontariuszy

3. Opracowanie i przeprowadzenie programu edukacyjnego dla ogółu młodzieży z wybranych szkół dotyczącego przemocy, konfliktów i sposobów ich rozwiązywania

Program był kierowany do młodzieży gimnazjalnej i uczniów średnich szkół ponadgimnazjalnych. Dzięki temu uzyskano odpowiedź na pytanie o recepcję i skuteczność programu w 6 grupach wiekowych (klasy I–III gimnazjów oraz klasy I–III szkół średnich). Program był realizowany w 5 gimnazjach i 5 średnich szkołach ponadgimnazjalnych i został przeprowadzony we wszystkich klasach każdej szkoły (średnio w szkole program został zrealizowany w 12 klasach – w 4 klasach na każdym z 3 poziomów nauczania – czyli w sumie w 120 klasach w 10 szkołach.

Program miał charakter 2-lekcyjnego warsztatu prowadzonego metodami aktywizującymi i dostarczył młodzieży wiedzy na temat zjawisk przemocy i konfliktu, podstawowych regulacji prawnych dotyczących przemocy (zwłaszcza prawa szkolnego, praw ofiary przemocy, prawnych konsekwencji stosowania przemocy dla nieletnich sprawców) oraz możliwości uzyskania pomocy przez ofiary przemocy i jej świadków, uczył umiejętności przeciwstawiania się przemocy, asertywności, mediowania i negocjowania.

Fazy realizacji programu 2-lekcyjnego warsztatu:

1. 3.1) opracowanie scenariuszy 2-lekcyjnych warsztatów i materiału szkoleniowego dla młodzieży
2. 3.2) przeszkolenie zespołu realizatorów programu – trenerów Fundacji
3. 3.3) przeprowadzenie warsztatów w 120 klasach

4. Opracowanie i przeprowadzenie warsztatu dla młodocianych mediatorów

W trakcie realizacji 2-lekcyjnego programu warsztatów dla klas w każdej z 10 szkół wyłonionych zostało 3 liderów – kandydatów do młodocianego zespołu mediatorów, którzy przeszli przez 3-dniowe szkolenie wyposażające ich w odpowiednie umiejętności i techniki, ułatwiające zapobieganie różnym wypadkom i rozwiązywanie problemów z obszaru przemocy, agresji rówieśniczej i konfliktów, nie tylko na terenie szkoły, ale we wszystkich miejscach, w których gromadzi się młodzież.

Fazy realizacji warsztatów dla młodocianych mediatorów:

1. 4.1) opracowanie programu 3-dniowego (20-godzinnego) warsztatu umiejętności mediacyjnych i interwencyjnych dla młodzieży
2. 4.2) wyłonienie spośród uczniów liderów – młodocianych mediatorów (po 3 osoby z każdej szkoły)
3. 4.3) przeprowadzenie – w lokalu Fundacji – trzech 3-dniowych warsztatów, każdy dla 10 uczestników, w sumie dla 30 uczniów

5. Opracowanie i przeprowadzenie warsztatu dla nauczycieli reprezentujących szkoły, w których realizowany jest program

Każda szkoła biorąca udział w programie oddelegowała 2 nauczycieli, którzy przeszli przez 2-dniowy – 12-godzinny program warsztatowy zwiększający ich kompetencje w zakresie radzenia sobie z przemocą i konfliktami w społeczności szkolnej. Oddelegowani nauczyciele będą pełnili następnie szczególnie aktywną rolę w zapobieganiu przemocy i rozwiązywaniu konfliktów w społeczności szkolnej.

Fazy realizacji warsztatów dla nauczycieli:

1. 5.1) opracowanie programu 2-dniowego (12-godzinnego) warsztatu umiejętności mediacyjnych i interwencyjnych dla nauczycieli
2. 5.2) wyłonienie w każdej z 10 szkół po 2 nauczycieli do uczestnictwa w warsztatach
3. 5.3) przeprowadzenie – w lokalu Fundacji – dwóch 2-dniowych warsztatów, każdy dla 10 uczestników, w sumie dla 20 nauczycieli

6. Opracowanie i przeprowadzenie warsztatu dla studentów psychologii i pedagogiki – wolontariuszy uczestniczących w programie

Do udziału w programie zaproszono 20 wolontariuszy – studentów starszych lat psychologii i pedagogiki Uniwersytetu Łódzkiego, Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi, Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej. Studentom zaproponowano warsztat uczący umiejętności przeciwdziałania przemocy i rozwiązywania konfliktów oraz udział w działaniach praktycznych na terenie szkół, w których miał być realizowany program.

Fazy realizacji warsztatów dla wolontariuszy:

1. 6.1) opracowanie programu 2-dniowego (12-godzinnego) warsztatu umiejętności mediacyjnych i interwencyjnych dla wolontariuszy
2. 6.2) rekrutacja grupy 20 wolontariuszy prowadzona poprzez akcję ogłoszeniową na uczelniach łódzkich
3. 6.3) przeprowadzenie – w lokalu Fundacji – dwóch 2-dniowych warsztatów, każdy dla 10 uczestników, w sumie dla 20 wolontariuszy

7. Objęcie opieką superwizyjną Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji

Absolwenci przeprowadzonych szkoleń warsztatowych stworzyli w każdej z 10 szkół uczestniczących w programie Szkolny Zespół Mediacji i Interwencji (w skład każdego zespołu weszło 3 uczniów, 2 nauczycieli, 2 studentów – wolontariuszy).

Zespoły podjęły w społecznościach szkolnych – i będą kontynuować po zakończeniu wnioskowanego programu – bieżące działania mediacyjne i interwencyjne przeciwdziałające przemocy i rozwiązujące konflikty. Na forum szkoły zostały podjęte działania zwiększające wiedzę zarówno wychowawców, jak i młodzieży dotyczącą nieprawidłowości i zjawisk patologicznych występujących w społeczności szkolnej, podjęto starania w kierunku eliminacji tzw. zmowy milczenia. Zespoły, a w szczególności wchodzący w ich skład uczniowie – młodociani mediatorzy – będą przeciwdziałać konfliktom i aktom przemocy rówieśniczej zarówno w szkole, jak i w innych miejscach gromadzenia się młodzieży.

Trenerzy Fundacji przeprowadzili dla każdego zespołu 2 sesje superwizyjne (działające wg procedury grupy Balinta), rozwiązujące problemy członków zespołów związane z podejmowanymi przez zespoły pracami, współpracą wewnątrz zespołów oraz wspierające tworzenie planu działania zespołów na przyszłość.

1. 7.1) przeprowadzenie dwóch 3-godzinnych sesji superwizyjnych dla 10 zespołów przez trenerów Fundacji, na terenie szkół, w których działają zespoły.

8. Posttestowy etap badań – analiza zakresu występowania konfliktów w wybranych szkołach i sposobów ich rozwiązywania – diagnoza sytuacji „na wyjściu” (po przeprowadzeniu programu)

Celem tego działania był pomiar zakresu występowania konfliktów i sposobów ich rozwiązywania po fazie oddziaływań. Wyniki zostały odniesione do pomiaru pretestowego.

Badania objęły 1000-osobową grupę uczniów ze szkół, w których prowadzono oddziaływania. Dobór próby został zrealizowany wg podobnej procedury jak w etapie pretestowym (badane były inne osoby niż w pierwszym pomiarze). Badana były przeprowadzone wg identycznej procedury (w audytoryjnych 25 osobowych grupach pod nadzorem ankieterów Fundacji).

1. 8.1) opracowanie posttestowych narzędzi badawczych,
2. 8.2) konstrukcja próby reprezentatywnej dla każdej szkoły (proporcje w próbie będą odzwierciedlać proporcje uczniów na każdym z 3 poziomów nauczania), respondenci będą dobierani ze wszystkich klas, proporcjonalnie do liczebności uczniów w klasach,
3. 8.3) realizacja badań metodą audytoryjną w 25 osobowych grupach, czyli 4 grupy w każdej szkole, w sumie 40 grup audytoryjnych respondentów wypełniających kwestionariusze pod kierunkiem ankieterów Fundacji,
4. 8.4) porównawcza analiza statystyczna danych (pretestowych i postestowych) z wykorzystaniem programu SPSS, sporządzenie raportu, opracowanie multimedialnej prezentacji głównych wyników i wniosków z badań.

9. Promocja programu

Do całości społeczności lokalnej Łodzi informacja o realizacji programu dotarła za pośrednictwem Internetu. Dorobek programu (raport zawierający analizę występowania konfliktów i sposobu ich rozwiązywania w wybranych 10 łódzkich szkołach, prezentacja multimedialna głównych wyników, informacja o działaniu w tych szkołach Szkolnych Zespołów Mediacji i interwencji oraz ulotka edukacyjno-informacyjna skierowana do rodziców i ulotka edukacyjno-informacyjna skierowana do młodzieży) został umieszczony na stronie WWW Fundacji (www.bezpiecznaszkola.pl) oraz na stronach innych instytucji i organizacji, które wyrażą zainteresowanie (Fundacja zapewniła mailowe dotarcie z informacją o programie do ok. 100 instytucji i organizacji).

Do społeczności wybranych szkół informacja dotarła także za pośrednictwem ulotek edukacyjno-informacyjnych skierowanych do rodziców, wręczanych im w trakcie wywiadówek i ulotek edukacyjno-informacyjnych skierowanych do młodzieży, wręczanych przez pracowników Fundacji prowadzących 2-lekcyjny program poświęcony problematyce przemocy i rozwiązywania konfliktów. Łącznie rozkolportowanych zostało ok. 7200 ulotek.

10. Objęcie opieką profilaktyczną w ośrodkowych grupach wsparcia 2 uczniów z każdej szkoły, w której realizowany jest program

Po 2 uczniów z każdej szkoły – wymagających w ocenie pedagoga lub psychologa szkolnego specjalnej opieki – zostało przez Fundację objętych oddziaływaniami psychokorekcyjnymi w ramach prowadzonego na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii programu przeciwdziałania młodzieżowej patologii społecznej. Z punktu widzenia wnioskowanego programu jest to finansowy wkład własny Fundacji. Opieka psychologiczna sprawowana będzie w okresie październik 2007–czerwiec 2008.

Termin realizacji zadania:

– od 1 sierpnia 2007 do 31 grudnia 2007 r.

Miejsce realizacji zadania

Praca nad koncepcją programu i opracowaniem treści zajęć edukacyjnych dla klas i warsztatów dla liderów, nauczycieli i wolontariuszy, praca nad koncepcją badań, opracowanie kwestionariuszy, wprowadzanie danych do komputerowej bazy danych, analizy statystyczne, opracowanie raportu i prezentacji, opracowanie materiałów szkoleniowych i promocyjnych – w warszawskiej jednostce Fundacji Praesterno – Niepublicznej Placówce Doskonalenia Nauczycieli – Widok 22/30, 00-023 Warszawa.

Przeprowadzenie badań, lekcje dla klas szkolnych, superwizyjne spotkania Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji – w szkołach, w których był realizowany program.

Szkolenie ankieterów, realizacja warsztatów dla uczniów, nauczycieli i wolontariuszy – lokal łódzkiego oddziału Fundacji.

Sposób rekrutacji uczestników:

Program objął następujące kategorie uczestników:

• respondenci w badaniach pretestowych i posttestowych
• respondenci – uczniowie szkół, w których był realizowany program N=1000 w preteście i N=1000 w postteście zostali wybrani wg algorytmicznej procedury zapewniającej reprezentatywność obu prób,
• odbiorcy 2-lekcyjnego programu poświęconego problematyce przemocy i rozwiązywania konfliktów
• ogół młodzieży szkolnej uczącej się w 10 szkołach, w których był realizowany program – uczniowie klas I–III pięciu gimnazjów oraz uczniowie klas I–III pięciu szkół średnich, w sumie 3000 uczniów (25 osób x 4 klasy x 3 poziomy x 10 szkół)
• uczniowie – młodociani mediatorzy – uczestnicy warsztatów dla liderów oraz członkowie Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji uczestniczący w sesjach superwizyjnych
• po 3 uczniów z 10 szkół realizacji programu, w sumie 30 osób
• nauczyciele oddelegowani do przeszkolenia w zakresie przeciwdziałania przemocy i rozwiązywania konfliktów, członkowie Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji uczestniczący w sesjach superwizyjnych
• po 2 nauczycieli z 10 szkół realizacji programu, w sumie 20 osób
• wolontariusze – studenci psychologii i pedagogiki, uczestnicy warsztatów w zakresie przeciwdziałania przemocy i rozwiązywania konfliktów, członkowie Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji uczestniczący w sesjach superwizyjnych
• 20 osób rekrutowanych z uczelni łódzkich.

Rezultaty realizacji zadania:

1. Zwiększenie – dzięki przeprowadzonym badaniom – wiedzy na temat występowania konfliktów i sposobu ich rozwiązywania w 10 wybranych szkołach łódzkich. Wyniki badań będzie można z dużym prawdopodobieństwem ekstrapolować na wszystkie łódzkie szkoły ponadpodstawowe.
2. Powstanie w szkołach, w których program był realizowany, Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji – grup zadaniowych złożonych z uczniów, nauczycieli i wolontariuszy, podejmujących działania zapobiegające przemocy w społecznościach szkolnych, animujących procedury adaptacyjnego rozwiązywania konfliktów zarówno rówieśniczych wśród uczniów jak i między młodzieżą a nauczycielami. Zespoły te działać będą także po zakończeniu programu.
3. Zmniejszenie narastającego problemu przemocy w szkołach, dzięki zmianie postaw młodzieży wobec agresji na skutek uczestnictwa w programie oraz na skutek działań Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji
4. Zwiększenie – dzięki realizacji programu i działaniom Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji – dostępu wychowawców i opiekunów do informacji na temat nieprawidłowości i zjawisk patologicznych występujących w społeczności szkolnej, eliminacja tzw. zmowy milczenia
5. Objęcie opieką psychokorekcyjną przez łódzki ośrodek Fundacji 20 uczniów wskazanych przez szkoły (jako wkład własny Fundacji w realizację programu).

Realizacja programu umożliwiła wypracowanie następujących wartości dodanych:

1. Opracowanie i przetestowanie powtarzalnego, możliwego do wykorzystania w innych szkołach, 2-lekcyjnego warsztatu prowadzonego metodami aktywizującymi, dostarczającego młodzieży szkolnej wiedzę na temat zjawisk przemocy i konfliktu, podstawowych regulacji prawnych dotyczących przemocy (zwłaszcza prawa szkolnego, praw ofiary przemocy, prawnych konsekwencji stosowania przemocy dla nieletnich sprawców) oraz możliwości uzyskania pomocy przez ofiary przemocy i jej świadków, uczącego przeciwstawiania się przemocy, asertywności, mediowania i negocjowania.
2. Opracowanie i przetestowanie powtarzalnego, możliwego do wykorzystania w innych szkołach, 2-dniowego warsztatu dla nauczycieli zwiększającego ich kompetencje w zakresie radzenia sobie z przemocą i konfliktami w społeczności szkolnej.
3. Opracowanie i przetestowanie powtarzalnego, możliwego do wykorzystania w przyszłości, 2-dniowego warsztatu dla wolontariuszy (studentów psychologii i pedagogiki) uczącego umiejętności przeciwdziałania przemocy i rozwiązywania konfliktów oraz udziału w działaniach praktycznych na terenie szkół.
4. Opracowanie i przetestowanie powtarzalnego, możliwego do wykorzystania w przyszłości, 3-dniowego warsztatu dla młodocianych mediatorów wyposażającego ich w odpowiednie umiejętności i techniki, ułatwiające zapobieganie różnym wypadkom i rozwiązywanie problemów z obszaru przemocy, agresji rówieśniczej i konfliktów
5. Opracowanie i przetestowanie modelu, procedur i narzędzi badań ewaluacyjnych oceniających efektywność takiej interwencji edukacyjnej, jaką stanowi zrealizowany program
6. Opracowanie udoskonalonej wersji programu na podstawie wniosków z ewaluacji (oceny efektywności).
7. Upowszechnienie informacji o programie i jego rezultatach poprzez kolportaż ulotek edukacyjno-informacyjnych i udostępnienie – na zasadzie open source – pakietu materiałów dotyczących programu, problematyki przemocy (wypracowanych w trakcie tworzenia programu), badań ewaluacyjnych w Internecie pod adresem www.bezpiecznaszkola.pl
8. Animację współpracy międzyszkolnej na bazie kontaktów nawiązanych przez nauczycieli w trakcie warsztatów szkoleniowych i wymianę informacji dotyczących działania Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji.

Partnerzy w realizacji zadania:

Program był możliwy do realizacji wyłącznie we współpracy z 10 szkołami, w których był prowadzony. Szkoły zostały dobrane we współpracy z Kuratorium Oświaty w Łodzi.

Rekrutacja wolontariuszy została przeprowadzona we współpracy z łódzkimi uczelniami.

Liczbowe określenia skali działań przy realizacji zadania:

• 2000 respondentów (uczniów szkół gimnazjalnych i średnich) w badaniach ewaluacyjnych programu (łącznie w etapie pretestowym i posttestowym badań)
• 3000 uczniów (4 kasy x 3 poziomy nauczania x 25 uczniów x 10 szkół gimnazjalnych i średnich) w programie 2-lekcyjnego warsztatu prowadzonego metodami aktywizującymi, dostarczającego młodzieży szkolnej wiedzę na temat zjawisk przemocy i konfliktu, podstawowych regulacji prawnych dotyczących przemocy (zwłaszcza prawa szkolnego, praw ofiary przemocy, prawnych konsekwencji stosowania przemocy dla nieletnich sprawców) oraz możliwości uzyskania pomocy przez ofiary przemocy i jej świadków, uczącego przeciwstawiania się przemocy, asertywności, mediowania i negocjowania.
• 30 uczniów (młodociani mediatorzy) zostało przeszkolonych w 3-dniowym (20-godzinnym) warsztacie umiejętności mediacyjnych i interwencyjnych dla młodzieży.
• 20 nauczycieli zostało przeszkolonych w 2-dniowym (12-godzinnym) warsztacie zwiększającym ich kompetencje w zakresie radzenia sobie z przemocą i konfliktami w społeczności szkolnej.
• 20 studentów zostało przeszkolonych w 2-dniowym (12-godzinnym) warsztacie uczącym umiejętności przeciwdziałania przemocy i rozwiązywania konfliktów i weźmie udział w działaniach praktycznych na terenie szkół, w których będzie realizowany program.
• Powołanych zostało 10 Szkolnych Zespołów Mediacji i Interwencji.
• Wśród uczniów i rodziców rozkolportowano 7200 ulotek edukacyjno-informacyjnych dotyczących problematyki przeciwdziałania przemocy.
• Rozesłano 100 emaili do instytucji zajmujących się problematyką przemocy z informacją o prezentacji dorobku programu na internetowej stronie Fundacji www.bezpiecznaszkola.pl